تبلیغات
وبلاگ دانشجویان علوم اجتماعی دانشگاه مازندران - هفتمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در ایران

هفتمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در ایران

نویسنده :مانی رضایی
تاریخ:جمعه 6 آبان 1390-07:00 ب.ظ

دکتر حاتم حسینی

دکتر حاتم حسینی، هفتمین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در ایران، Demography، university of mazandaran، mani rezaie، social، iran، mazandaran، babolsar، سرشماری، تحلیل جمعیت، سایت جمعیت شناسی، علوم اجتماعی، دانشجویان علوم اجتماعی دانشگاه مازندران، مطالعات جمعیت شناسی، 2آبان سرشماری نفوس و مسکن، دکتر حسینی،

در بررسی‌های جمعیّتی دو ركن اساسی وجود دارد: روش و تكنیك، آمار و اطّلاعات. جمعیّت‌شناس بایستی مجهّز به تكنیك و روش باشد. بكارگیری روش‌ها و استفاده از تكنیك‌ها مستلزم دسترسی به داده‌ها و آمارهای نسبتاً دقیق و قابل‌اعتماد و تولید اطّلاعات از آن‌هاست، زیرا اطّلاعات است كه به محقّق حركت می‌دهد و جهت حركت را مشخّص می‌كند. منابع آمارهای جمعیّتی گوناگون و بسته به موضوع تحقیق انتخاب می‌شوند. سرشماری یکی از مهم‌ترین منابع آمارهای جمعیّتی است. شمارش جمعیت و آگاهی از چند و چون آن از گذشته‌های دور مورد توجّه بسیاری از اندیشمندان و سیاستمداران بوده است. سرشماری به عنوان یكی از روش‌های اساسی در گردآوری داده‌های جمعیّتی قدمتی تقریباً به اندازه‌ی تمدّن بشری دارد.

سرشماری عبارت است از اندازه‌گیری صفاتی مشخّص از تمام واحدهای جامعه‌ی آماری مورد نظر در مقطع مشخّصی از زمان. به بیان دیگر سرشماری عبارت است از جمع‌آوری، مرتّب‌نمودن، استخراج و انتشار اطّلاعات جمعیّتی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مربوط به جمعیّت یك سرزمین مشخّص در یك مقطع زمانی خاص. به بیان دیگر،هر گاه در یك محدوده‌ی زمانی كوتاه تمامی واحدهای مورد مطالعه را شمارش شود و ویژگی‌های آن‌ها در زمینه‌هایی چون سن، جنس، وضع سواد، وضع فعّالیت، نیروی انسانی و اشتغال، توزیع و پراكندگی جمعیّت، بهداشت و درمان، مسكن، خانوار، ابعاد و انواع آن، وضعیّت ازدواج و زناشویی و ثبت و ضبط گردد،در واقع جمعیّت مورد سرشماری واقع شده است. در این حالت، اطّلاعات بدست آمده آمار جاری جمعیّت نامیده می‌شود. آمارهای جاری جمعیّت جنبه‌های ساكن موضوع را بررسی می‌كند و یك تصویر لحظه‌ای از جمعیّت در لحظه‌ی معیّنی از زمان به دست می‌دهد،ولی در بعضی موارد كسب اطّلاعات در زمینه‌ی صفات و ویژگی‌های غیرثابت جمعیت ـ زادولد و مرگ‌ومیر ـ نیز با استفاده از سرشماری‌ها یا آمارگیری‌های نمونه‌ای ممكن خواهد بود. برای مثال، می‌توان از طریق طرح سئوالاتی در خصوص شمار فرزندان زنده به دنیا آمده و شمار فرزندان در حال حاضر زنده‌ی یك زن، وضعیّت باروری و مرگ‌ومیر را به بررسی گذاشت. اطّلاعات سرشماری‌ها مبتنی بر پرسشنامه‌ای است كه اساس كار سرشماری است. بعضی از سئوالات پرسشنامه‌ی سرشماری را سازمان ملل توصیه می‌کند برای این‌که این امکان فراهم شود تا اطّلاعات جمعیّتی مربوط به کشورهای عضو سازمان ملل به صورت یک‌دست در سال‌نامه‌ی جمعیّت این سازمان منتشر شود. برخی سئوالات نیز با توجّه به نیازهای اطّلاعاتی كشور در فرآیند برنامه‌ریزی طرح می‌شوند.

بررسی روتد تحوّلات تاریخی و رشد و توسعه‌ی جوامع در روند تكامل اقتصادی ـ اجتماعی آن‌ها، به ویژه در قرن بیستم، گویای آن است كه پیش‌بینی و برآورد نیازهای گوناگون میان‌مدّت و بلند‌مدّت كشورها و نیز برنامه‌ریزی در جهت تأمین نیازهای آنی و آتی با تعیین اولویّت‌های آن‌ها از ضروریات اقتصادی و اجتماعی هر كشور محسوب می‌شود. طرّاحی و تدوین برنامه‌های توسعه‌ی ملّی در هر كشور و منطقه مستلزم داشتن اطّلاعات جمعیّتی در مورد جمعیّت آن منطقه و كشور است. هدف سرشماری كسب اطّلاعات دقیق در مورد ویژگی‌های اقتصادی ـ اجتماعی جمعیّت و استفاده از این اطّلاعات در برنامه‌ریزی‌ها به منظور حلّ مشكلات اقتصادی و اجتماعی مردم است. سرشماری‌ها در ابتدا با هدف شمارش ساده‌ی افراد صورت می‌گرفت. با گذشت زمان روش‌ها و فنون مختلفی در جمع‌آوری اطّلاعات جمعیّتی ابداع شد. به دنبال این تحوّلات جنبه‌های كیفی جمعیّت چون وضع زناشویی، اشتغال، مذهب، زبان، تحصیلات و نیز مورد توجّه قرار گرفت. مسئولان و دست‌اندركاران امور اجتماعی و اقتصادی در ممالك مختلف جهان پس از انجام هر سرشماری به آمارهایی دست می‌یابند كه از طریق آن قادر خواهند بود هم وضع حاضر را با گذشته مقایسه كنند و هم با پیش‌بینی‌های جمعیّتی به نیازها و الزامات جمعیّتی آینده پاسخ دهند و از این طریق رفاه و سطوح بالایی از توسعه‌ی اقتصادی ـ اجتماعی را تأمین كنند.

در خصوص سرشماری و سابقه‌ی آن در ایران باید گفت كه در نیمه‌ی دوم قرن نوزده و به هنگام سلطنت "ناصـرالـدّین شاه" تلاش‌هـایـی برای انجام سرشماری‌های عمـومی جمعیّت آغاز شد، ولی به دلیل فـراهم‌نبودن امكانات اجـرایی تنها به سرشماری بعضی از شهرها چون قم ـ 1254 شمسی ـ و تهران ـ 1246 شمسی ـ محدود شد. در سال 1291 "میرزا حسین‌خان سپهسالار"در تنظیم امور مملكتی ترتیباتی اتّخاذ نمود كه به "قانون مجلس تنظیمات" معروف شد. بر اساس این قانون بنا شد كه در هر ولایت مجلسی مركّب از رؤسای ادارات دولتی به استثنای حاكم تشكیل گردد و به امور مختلفی از قبیل تقسیم میزان مالیات، سربازگیری و سرشماری جمعیّت بپردازد. البتّه، تمام این تلاش‌ها به صورت موردی به اجرا درمی‌آمد.

در سال 1297 خورشیدی اداره‌ی "ثبت احوال كشور" در تهران تأسیس شد. در سال 1303 اداره‌ی "احصائیه‌ی كلّ مملكتی" به تصویب هیأت دولت رسید و فعّالیت خود را عملاً از سال 1304 شروع كرد. هرچند وظایفی چون تعیین شمار جمعیّت و تهیّه‌ی آمارهای اجتماعی، مالی، بهداشتی و به اداره‌ی كلّ احصائیه‌ی مملكتی واگذار شد، ولی تا سال 1318 تنها وقایع مربوط به تولّد، ازدواج، طلاق و مرگ را ثبت می‌كرد. در سال 1318 خورشیدی قانون سرشماری از تصویب مجلس شورای ملّی گذشت و دستور اجرای آن صادر شد. اداره‌ی كلّ آمار و ثبت احوال به جای انجام سرشماری عمومی، طرح سرشماری از 35 شهر كشور را تهیّه و آن را به تدریج اجرا نمود. عملیات اجرایی سرشماری كه شهر به شهر و با خانه‌نشین‌كردن مردم با اعلان یك روز خاص به عنوان تعطیل عمومی در شهر صورت می‌گرفت، با شروع جنگ جهانی دوّم و اشغال ایران در سوّم شهریور 1320 متوقّف شد و بـه شمارش همان 35 شهر محدود شد.

هر چند در سال 1321 خورشیدی در زمینه‌ی تهیّه آمار و اطّلاعات جمعیّتی به ویژه انجام سرشماری‌های عمومی، وظایف مهمّی به عهده‌ی شورای عالی آمار و سرشماری گذاشته شد، ولی تا سال 1327 عملاً اقدام خاصّی در این مورد صورت نگرفت. برنامه‌ی‌ عمرانی هفت ساله‌ی اوّل (1333 1327) به صورت كلّی و به دور از استانداردهای علمی برنامه‌ریزی تدوین شد. از اینرو، حتّی از آمار و اطّلاعات قبلی ـ قبل از سال تدوین برنامهـاستفاده‌ای به عمل نیامد. در طول اجرای این برنامه كه نیازهای آماری خودنمایی نمود، نظام برنامه‌ریزی و نظام آماری از طریق ارائه‌ی لایحه‌ی آمار و سرشماری در سال 1332 به مجلس و تصویب آن در سال 1334 به هم مرتبط شد. با ایجاد اداره‌ی آمار عمومی در وزارت كشور، قانون آمار و سرشماری منشأ‌ تحوّلاتی در نظام آماری كشور شد. از مهم‌ترین اقدامات اداره‌ی آمار عمومی انجام اوّلین سرشماری كشور در آبان ماه 1335 و تأسیس مؤسّسه‌ی آمار در دانشگاه تهران بود. در سال 1344 اداره‌ی آمار عمومی از وزارت كشور جدا و به نام مركز آمار ایران به سازمان مدیریّت و برنامه‌ریزی ـ سازمان برنامه و بودجه قبلیـوابسته شد. اوّلین اقدام مركز آمار ایران تـأسیس مؤسّسه‌ی آموزش عالی آمار در سال 1345 با هدف تربیّت كادر فنّی آماری در كشور بود. دوّمین اقدام مركز آمار ایران انجام دوّمین سرشماری عمومی نفوس و مسكن كشور در سال 1345 بود. سوّمین سرشماری عمومی نفوس و مسكن در سال 1355 انجام شد. پس از انقلاب نیز سه سرشماری به ترتیب در سال‌های 1365، 1375 و 1385 به اجرا در آمد.

سرشماری 1390، که برای اوّلین بار با فاصله‌ی پنج سال از سرشماری قبلی ـ سرشماری 1385 ـ انجام می‌شود، اقدامی تازه در نوع خود است که می‌تواند اطّلاعات جمعیّتی، اقتصادی ـ اجتماعی و فرهنگی گران‌قیمتی را برای برنامه‌ریزی‌های کلان توسعه‌ی ملّی و نیز مطالعات و تحقیقات اقتصادی ـ اجتماعی و جمعیّتی فراهم آورد. امید است اطّلاعات و نتایج این سرشماری آن‌گونه که وعده داده شده، در کم‌ترین زمان ممکن ـ همانند سرشماری 1385 ـ در دسترس کاربران و علاقه‌مندان به این داده‌ها قرار بگیرد.


منبع

 



نوع مطلب : اخبار 

داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.